Humor en creativiteit als wapen in Syrië

Dit stuk verscheen maandag 6 februari 2012 in verkorte vorm in GPD kranten.

“Welkom bij ‘Wie vermoordt er een miljoen. “Vorige keer hadden we Hosni Mubarak in het programma’, zegt de gastheer, terwijl het alom bekende muziekje van Weekendmiljonairs de spanning opdrijft. ‘Die haalde 3000 doden. En laten we Muammar Ghaddafi, die 20 000 doden haalde niet vergeten.

Vandaag te gast Bashar al-Assad! Zal hij een miljoen halen?’ Eerst heeft Bashar het gemakkelijk. Wie zou hij aanstellen om een massaslachting in de hoofdstad Damascus te orkestreren? ‘hihi’, giechelt Bashar, ‘dat is een domme vraag, mijn broer Maher de Moordenaar natuurlijk!”

Dit is een van de scenes uit de vingerpoppenkast theaterserie ‘Top Goon, de dagboeken van een kleine dictator’, inmiddels al meer dan 50 000 keer bekeken op Youtube. De serie wordt gemaakt door Masasit Mati, een Syrisch theatergezelschap van 10 man tussen de 25-32 jaar oud. ‘We wilden het protest op de straten op een creatieve manier uitbeelden,” legt maker Jamil, de schuilnaam van een van de makers, uit via Skype.

Het stijgende aantal doden in Syrië eist dat berichtgeving zich op de militaire kant van het conflict in Syrië concentreert. Maar tussen al het geweld en de kogels door proberen kunstenaars op een creatieve en vreedzame manier aandacht te trekken voor de situatie in het land.

Hoofdpersoon van Top Goon is Beeshu, een karikatuur van Bashar met overdreven gelaatstrekken; een lang gezicht en een grote neus, die zich opstelt als een verwend kind en net zo lispelt als de echte Bashar.

Zulke persiflages van de president overschrijden de grenzen van vrijheid van meningsuiting waar Syriërs decennialang in gevangen zaten. De afleveringen nemen de staatsmedia, het optreden van de president en dat van zijn aanhangers op de korrel, allemaal onderwerpen die behoorde tot zogenaamde ‘rode lijnen’ voor de protesten begonnen.

Recente afleveringen nemen bijvoorbeeld Bashar’s laatste speech en zogenaamde ‘hervormingen’ op de hak. De laatste aflevering, waarin Shabih, een handlanger van het regime, zijn frustratie uit over de vreedzaamheid van de protesten, eindigt met Bashar die Shabih beveelt een vliegtuig te bestellen, iets dat de realiteit nog niet teweeg heeft kunnen brengen.

“We willen laten zien dat wij niet gebroken zijn, wij dansen en zingen protesterend in de straten, humor is ons wapen en we zullen ons niet overgeven aan de angst die men op ons probeert te projecteren” legt Jamil uit.
Artiesten, zangers en kunstenaars komen constant met nieuwe creatieve manieren om aan de poten te zagen van een regime dat decennialang onaantastbaar was, en waarop kritiek ondenkbaar was.

Spotten met het regime is nog steeds een gevaarlijke onderneming; met andere artiesten liep het slecht af. Ali Farzat, een kritische cartoonist werd het ziekenhuis ingeslagen. De zanger Ibrahim Kashoush , die een van de bekendste smartlappen van de revolutie schreef, werd in juli met doorgesneden keel gevonden.

Desalniettemin sluit de gevestigde culturele elite zich, mondjesmaat, steeds explicieter bij de protesten aan. 50 prominente artiesten, acteurs en regisseurs, waaronder Farzat, kondigden dinsdag in een open brief in Le Monde aan hun hun creatieve krachten te bundelen voor een nieuw politiek bewind in Damascus.
“Vandaag worden we gedwongen om te kiezen tussen onze menselijkheid en een regime dat bloed van Syrische burgers aan zijn handen heeft kleven. Vandaag, scharen wij ons achter vrijheid en creativiteit,”schrijft de groep.

Maar men beperkt zich niet slechts tot woorden en het internet. In oktober sproeiden de 7 grootste fonteinen van Damascus ‘bloed’, als symbool voor het bloedvergieten dat duizenden Syriërs het leven kostte. Een van de fonteinen stond voor het hoofdgebouw van een gevreesd veiligheidsapparaat. ‘Stel je voor: met al hun vermeende macht, al hun zware wapens die ze gebruiken om demonstranten te vermoorden, stond de overheid machteloos en verward toe te kijken hoe een fontein slechts gekleurd water spuitte,’ aldus Salma, een 24 jarige activiste die aan de actie meewerkte.

In een andere ludieke actie loosden activisten hordes ping pong ballen met daarop de woorden ‘vrijheid’ en ‘vertrek’ in blauwe en rode inkt geschilderd. De ballen stuiterden de heuvel af richting het huis van de President, waarna de veiligheidsdiensten ze ijverig begonnen te verzamelen.

De creatieve uitspattingen van zowel amateurs als professionals vinden goed gevolg onder de demonstranten, online maar ook op straat. Elke week duiken er nieuwe protestliederen op, een recente hit is een lied dat een jongen uit Homs naar aanleiding van het sneuvelen van zijn broer zong. Posters en graffiti proberen steeds op een nieuwe manier het regime te bekritiseren en er zijn impromptu theatervoorstellingen met sociale kritiek, zoals afgelopen week tijdens een demonstratie in Khaldiyeh.

Het verrassendste is nog wel de liefde voor dans onder de demonstranten. Sommige demonstraties zijn uitgebarsten in spontane ‘flashmobs’, waarin een gesynchroniseerde dans ten tonele wordt gebracht. Ook de traditionele Dabke dans, waarbij mannen arm in arm in een cirkel dansen, komt veel voor. Er is een nieuwe variant voor grote demonstraties, waarbij demonstranten in lange kolommen zich als een slang voortbewegen.

De overkoepelende gedachte achter de creatieve acties is de hoop dat er een vreedzame oplossing is voor Syrië. Maar gezang en ludieke acties ten spijt, gaat het leger door met schieten. Men gaat dansend de kogels tegemoet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s