Dit artikel verscheen 15 maart, 2013 in de Wegener kranten.

TUNIS – Jonge kunstenaars in Tunis dansen op straat om islamisten de wind uit de zeilen te nemen. ‘Ik-dans-ondanks-alles‘, heten deze spontane danshappenings.

Ze zijn bedoeld om de vrijheid van meningsuiting – nieuw in Tunesië na het verdrijven van dictator Zine el Abidine Ben Ali – niet ten onder te laten gaan in de politieke druk. “Wij zeggen ‘nee’ tegen het idee dat je mensen kunt forceren te doen wat jij wilt”, zegt Chouaib Brick. Hij is een van de grondleggers van het in culturele collectief Art Solution dat achter deze muzikale ‘stadsguerrilla’ zit.

Politieke actie

Art Solution, opgericht in 2011, is een 100 procent politieke actie, benadrukt Brick in zijn met graffitiborden bezaaide kantoor in hartje Tunis.

De zogeheten ‘Burger-Dansers’ voorstellingen begonnen als tegenactie nadat verschillende creatieve uitlatingen waren verstoord door gewelddadige protestacties van Tunesische islamisten. Die hebben het niet zo op vrijzinnige culturele uitingen en zouden liever zien dat iedereen tot de profeet bidt.

Het meest gewelddadige protest was de islamistische aanval op de Amerikaanse ambassade in Tunis vanwege de omstreden, anti-islamitische, Innocence of Muslims (2012) waarin de profeet Mohamed belachelijk werd gemaakt. Vier mensen kwamen om bij die confrontatie, dertig anderen raakten gewond.

In plaats van geweld gebruikt Art Solution dans als wapen. De strijd om de straat is een verlengstuk  van de strijd om de identiteit van Tunesië die zich op dit moment afspeelt. Aan de ene kant staan voorstanders van het secularisme, dat onder dictators Bourghuiba en Ben Ali werd doorgevoerd. Aan de andere kant staan Tunesiërs die een grotere rol voor de Islam  en de daaraan verbonden waarden willen in het land.  Met name een kleine groep salafisten, die een staat onder strenge islamitische wetgeving ambiëren en tijdens de dictatuur hardhandig werden onderdrukt, wakkert bij de seculieren angst aan.

“Wij willen uitdrukken dat de Tunesische identiteit niet alleen de Moslim-Arabische cultuur is, het is juist een mix,” licht Brick toe. De dansvormen die de groep gebruikt zijn dan ook een combinatie van  traditionele dans en breakdance; een vorm van dans die verboden was tijdens het regime van Ben Ali.

De reacties op de voorstellingen zijn overweldigend positief, mede dankzij de korte duur, aldus Brick. De acties zijn ongepland en gebeuren zonder officiële toestemming. Ze worden niet tegenwerkt door islamisten. “Tot nog toe zijn er nog geen confrontaties” zegt Brick.

Maar voor een andere vorm van dans, mede geïnspireerd door de ‘burger-dansers’, pakte het minder goed uit. Het dansen van de Harlem Shake, een beruchte dans met suggestieve heupbewegingen, op een Tunesische staatsschool leidde tot een boze reactie van het ministerie van onderwijs vanwege de lokatie. In protest organiseerden veel Tunesiërs hun eigen versies, onder andere voor het ministerie zelf. Vaak moest de politie daaraan te pas komen omdat salafisten  deze publieke uitlatingen aanvielen.

Zulke publieke protesten zijn noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de vrijheid van meningsuiting bewaard wordt, aldus Belhassen Handous, interim directeur bij Reporters without Borders. Hoewel hij toegeeft dat de vrijheid van meningsuiting niet minder is dan onder Ben Ali maakt hij zich zorgen om de toekomst. “De vrijheid van meningsuiting wordt steeds meer bedreigd.”

Afgelopen zondag gebeurde dat weer; een regisseur en een actrice van de videoclip ‘de politie zijn honden’ van rapper Weld El 15 werden opgepakt voor hun youtube sensatie die het geweld van de politie aan de kaak stelt. De rapper zelf is nog voortvluchtig. “Ik dacht dat er vrijheid van meningsuiting was, maar het blijkt nu dat ik het bij het verkeerde eind heb”, vertelde hij een lokaal radiostation.  “Ook nu, na de revolutie, ga ik de gevangenis in voor het uitdrukken van mijn mening.”

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken liet Facebook weten  dat het een officieel onderzoek naar de twee is gestart vanwege oproep tot haat. Naast boze reacties zijn ook veel Tunesiërs het eens zijn met het hardere optreden  van de staat op moreel gebied.  Honderden positieve commentaren staan onder het bericht, en 500 mensen drukten binnen een paar uur hun waardering uit. “Bravo! Dat is een staat waar ik in wil leven!” aldus Mohammed Ali Khalifa, die op zijn profielfoto ‘Leve de Revolutie’ verkondigt. Wat die revolutie uiteindelijk betekent voor het land is, twee jaar na dato, nog steeds onduidelijk.